მიტრ. იოანე ზიზიულასი: „მართლმადიდებლობას არ უნდა ეშინოდეს დიალოგის!“

VI-EN-ART-41827-ioannis-zizioulasინტერვიუ მიტროპოლიტ იოანე ზიზიულასთან 

პერგამოსის მიტროპოლიტი იოანე ზიზიულასი უდავოდ ითვლება ჩვენი დროის ერთერთ გავლენიან მართლმადიდებელ თეოლოგად. მისმა ევქარისტიული თეოლოგიის კონცეპტმა მართლმადიდებლური თეოლოგია ნაკლებად სქოლასტიკური აზროვნებისაკენ წაიყვანა. აგრეთვე დასაფასებელია მისი გახსნილობა ქრისტიანულ ეკლესიებთან მიმართებაში, განსაკუთრებით კი აღნიშვნის ღირსია მეოცე საუკუნის  მეორე ნახევარში მართლმადიდებელ ეკლესიას და რომის კათოლიკე ეკლესიას შორის დაწყებული ოფიციალური თეოლოგიური დიალოგი, რომლის მნიშვნელოვან ფიგურასაც წარმოადგენს მიტროპოლიტი იოანე. ერთერთი მიზეზი გერმანიის  მიუნსტერის [1] უნივერსიტეტისათვის სწორედ ეს გახდა, რათა  მისთვის მიენიჭებინა საპატიო დოქტორის ხარისხი. 2010 წლის 2 ივლისს მიტროპოლიტი იოანე ზიზიულასს მიენიჭა მიუნსტერის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორის ხარისხი „doctor honoris causaსერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის წარმომადგენელთან ინტერვიუში მიტროპოლიტი იოანე ზიზიულასი საუბრობს ეკუმენურ დიალოგში საკუთარ გამოცდილებაზე, ექსტრემისტულ მოძრაობებზე მართლმადიდებელ საზოგადოებაში და ასევე სერბეთის მართლმადიდებელ ეკლესიასთან საკუთარ ურთიერთობებზე.

მეუფეო,  მოგილოცავთ საპატიო დოქტორის ხარისხის მონიჭებას, რომელიც თქვენ მიუნსტერის უნივერსიტეტისაგან მიიღეთ.  არის ეს თქვენთვის წმინდა აკადემიური  აქტი, თუ ერთგვარი  ეკუმენური აღიარება?

მიტროპოლიტი იოანე: მე ვფიქრობ, რომ ეს არის ერთიც და მეორეც. საქმე შეეხება აკადემიურ აღიარებას, რომელიც ჩემთვის ძალიან ნაცნობი და მნიშვნელოვანი უნივერსიტეტიდან მივიღე. ეს ყოველივე ჩემთვის დიდი პატივია.  ამავდროულად ყველაფერი ეკუთვნის რაც ვარ და რასაც ვაკეთებ ეკლესიას, ვინაიდან მე საკუთარი თავი ეკლესიას  მივუძღვენი. ყველა აღიარება, რომელიც მე მიღებული მაქვს ეკუთვნის იმ ეკლესიას, რომელსაც მე ვეკუთვნი და ვემსახურები. ამ აღიარებას მე მივიჩნევ როგორც პატივისცემის ნიშანს რომის-კათოლიკე ეკლესიის და მიუნსტერის უნივერსიტეტის მხრიდან მართლმადიდებელი ეკლესიის მისამართით.

თქვენ ბრძანდებით  რომის კათოლიკე და მართლმადიდებელ ეკლესიებს შორის საერთო თეოლოგიური დიალოგის კომისიის თავჯდომარე. როგორ შეაფასებდით დიალოგის დღევანდელ მდგომარეობას  და რას მოელით მომავალში? 

მიტროპოლიტი იოანე: მე ვფიქრობ ეს დიალოგი არის უმნიშვნელოვანესი თეოლოგიური დიალოგი, რომელსაც დღესდღეისობით ჩვენ წარვმართავთ. მე არ მივიჩნევ რომ სხვა დიალოგები უმნიშვნელოა, მაგრამ ვფიქრობ, რომ ეს დიალოგი მართლმადიდებლებისათვის მნიშვნელოვანია, ვინაიდან რომის-კათოლიკე ეკლესიას და მართლმადიდებელ ეკლესიას საერთო ტრადიცია, პირველი ათასწლეული, შვიდი მსოფლიო საეკლესიო კრება,  საერთო ეკლესიის მამები, ღვთისმშობლის და წმინდანთა თაყვანისცემა ერთმანეთთან გვაკავშირებს. აქედან გამომდინარე მნიშვნელოვანია, რომ  ორივე ეკლესია ჩართული იყვნენ დიალოგის პროცესში და იყოს მცდელობა იმისა რომ XI ს-ში გაწყვეტილი ერთობა კვლავ აღდგეს.ეს დიალოგი მეორე ვატიკანის კრების შემდგომი სულისკვეთებით დაიწყო, როდესაც კათოლიკური ეკლესია გაიხსნა ეკუმენური დიალოგისათვის.

ასევე დაიწყო კარგი ურთიერთობები, განსაკუთრებით კონსტანტინოპოლის ეკლესიას პატრიარქ ათენაგორას მეთაურობის  და რომის ეკლესიას შორის პაპ პავლე VI-ის დროს. მე დასაწყისიდანვე ვიყავი ჩართული ამ დიალოგში, თვით დიალოგის მოსამზადებელ პროცესშიც კი.  ამ დიალოგის თემა-ეკლესიოლოგია, ეს არის ძალიან მნიშვნელოვანი საკითხი. არსებობს დოქტრინაში განსხვავებები, მაგრამ მე ვფიქრობ, რომ ეკლესიოლოგიაში ბევრი საერთო რამ მჟღავნდება და კიდევ აღმოვაჩენთ. ჩვენ შეგვიძლია მხოლოდ ამ ფუნდამენტზე ვაშენოთ. არსებობს განსხვავებები სხვა მხრივაც, კერძოდ განსხვავებები პრიმატის და რომის ეპისკოპოსთან დაკავშირებით. მაგრამ დიალოგი იწყება  ეკლესიოლოგიური შეხედულებით, რომელიც ჩვენ ერთად იმ პრობლემებამდე მიგვიყვანს, რომელიც ჩვენვე უნდა გადავჭრათ. ამის ფუნდამენტად ვიყენებთ ევქარისტიულ ეკლესიოლოგიას: ის რაც განსაკუთრებით მართლმადიდებლების მხრიდან იქნა შეთავაზებული, რომელიც ასევე  მეორე ვატიკანის კრების შემდეგ კათოლიკურ ეკლესიაშიც  იქნა აღიარებული. ყველა დოკუმენტი, რომელიც ჩვენ აქამდე ერთად შევადგინეთ- მიუნხენში [2], ბარში [3] და უკვე მოგვიანებით რავენაში [4]– ეს არის ერთიანი (ორმხრივი) დოკუმენტები, რაც გვაჩვენებს რომ ჩვენ ფუნდამენტური პრინციპები საერთო გაგვაჩნია. მხოლოდ მაშინ, როდესაც განსხვავებამდე მივდივართ, რომელიც უკვე ვთქვი, ძალიან სერიოზულია,  მოვალენი ვართ ვკითხოთ ერთმანეთს, როგორ განვმარტოთ ეს განსხვავებები, როდესაც საერთო საფუძველი გაგვაჩნია. ეს არის ჩვენი დიალოგის დღევანდელი მდგომარეობა.

თავიდან დავიწყეთ  პრიმატის შესახებ დისკუსიით, ფაქტიურად პირველი ათასწლეულიდან ამოვდივართ. ჩვენი ამოცანაა კვლავ შევისწავლოთ, თუ როგორ და რა სახით იყო რომის ეკლესიის პრიმატი  აღიარებული უნივერსუმში. შესაბამისად პირველ ათასწლეულში როგორ და რა პირობებში იყო მიღებული.  ბუნებრივია პირველი  მუდამ სინოდალურობის კონტექსტში სრულდებოდა. მე ვფიქობ რომ ამ პუნქტამდე ჩვენ ვთანხმდებით. როდესაც  პირველ ათასწლეულს მოვრჩებით, დავიწყებთ მეორე ათასწლეულზე დისკუსიას. ეს არის მძიმე ათასწლეული, იმიტომ რომ იმ დროს პაპის ინსტიტუტს აღარავითარი ერთობა გააჩნდა აღმოსავლეთთან და მხოლოდ მასთან მიმართებაში პოლემიკას ანვითარებდა. ჩვენ ვნახავთ როდესაც მეორე ათასწლეულსაც გავივლით და შევთანხმდებით, თუ რა შეიძლება გაკეთდეს ამ მხრივ.  მეორე ათასწლეულის დასრულების შემდეგ დაიდება ისტორიული კვლევის შედეგი და ჩვენს შეგვეძლება პრიმატთან დაკავშირებით თეოლოგიურ პრინციპებზე დავიწყოთ დისკუსია.  ეს იმას ნიშნავს რომ წინ ბევრი საქმე გვაქვს. ჩვენს სრულებით არ ვართ დამასრულებელ შეთანხმდებამდე მისული, მაგრამ მე ვფიქრობ, რომ სწორი მიმართულებით მივდივართ. როგორც მე ხშირად ვამბობ, ეს არის საღვთო სული, რომელიც ბოლოს წყვეტს. ჩვენ ვთავაზოვთ ჩვენს მოკრძალებულ მცდელობებს, მაგრამ ყველაფერს ღმერთი წარმართავს.  როდესაც ჩვენ ამ  პატივისცემის სულისკვეთებით და ურთიერთსიყვარულით გავაგრძელებთ გზას, არ დავიწყებთ პოლემიკით, როგორც ეს იყო წარსულში და ერთმანეთს ყურადღებით მოვუსმენთ, მაშინ ჩვენ შეგვიძლია  მივაღწიოთ პროგრესს. წარსულში ჩვენ კარგი გაკვეთილი მივიღეთ, რომ  შესაძლებელია წარმატებას მიაღწიო მაშინ, თუკი ერთმანეთს ყურადღებით მოვუსმენთ.

ტრაგიკული თვითკმაყოფილება  ყოველგვარი წუხილის გარეშე ერთიანი ეკლესიისათვის. 

საიდუმლოს არ წარმოადგენს, რომ მართლმადიდებლურ სამყაროში არსებობენ დაჯგუფებები რომლებიც არ არიან მზად „ყურადღებით მოსმენისათვის“ როგორც ამას თქვენ ამბობთ.  არსებობს ბევრი ორგანიზაცია და ადამიანები, რომლებიც რომის კათოლიკე ეკლესიასთან  დიალოგს  უარყოფენ.

მიტროპოლიტი იოანე: მე ვფიქრობ ეს ადამიანები ცხოვრობენ ჯერ კიდევ მეორე ათასწლეულის (შუასაუკუნეების) ფსიქოლოგიით, როცა რომის-კათოლიკე ეკლესიას მრავალი მცდელობა ჰქონდა,  გამხდარიყო  მართლმადიდებლობაზე დომინანტი. მართალია არსებობდა ძლიერი ეჭვი, რომ ყოველ დიალოგში იყო მცდელობა მართლმადიდებლობა რომის გავლენის ქვეშ მოექციათ.  მე მესმის ასეთი შიშების. მაგრამ ჩვენ უნდა ვკითხოთ ამ ადამიანებს, რომელთაც ეს შიშები გააჩნიათ, რაიმე თუ შეიცვალა რომის კათოლიკე ეკლესიის ქცევაში  და მენტალიტეტში? სწორია  რომ რომის კათოლიკე ეკლესია კვლავ ასეთ დამოკიდებულებას აგრძელებს, როგორც ეს მეორე ათასწლეულში (შუასაუკუნეებში) ხდებოდა? მე ვფიქრობ, რომ მეორე ვატიკანის კრების შემდეგ არის კონკრეტული ნიშნები ამ მხრივ, ხოლო რომის კათოლიკე ეკლესიამ მართლმადიდებელ ეკლესიასთან თავისი დამოკიდებულება  შეცვალა. მათ აღარ სურთ ჩვენი პაპის გავლენის ქვეშ მოქცევა. და აქვე მეორე კითხვა, რომელსაც მე ამ ადამიანებს ვუსვამ: რა არის სწორი, როდესაც ადამიანთან მშვიდობიანად საუბრობ, ასევე მტერთან, თვით ისეთ ადამიანებთან რომელთაც ჩვენ სრულად არ ვენდობით? მე ვფიქრობ  რომ არ არსებობს არავითარი საფრთხე იმაში, როდესაც მათთან საუბრობ. დიალოგი არ არის ის რისიც უნდა გვეშინოდეს და ვერიდებოდეთ, ვინაიდან მართლმადიდებლები დიალოგის სახით არაფერს დავკარგავთ.

ეს იმ შემთხვევაში თუნდაც, თუკი ჩვენ ყოველგვარი თვითრწმენის გარეშე  და შიშით მართლმადიდებლურ სარწმუნოებას კათოლიკეების წინაშე არცთუ საიმედოდ წარმოდგენას შევძლებთ. მაშინ ჩვენ უნდა ვთქვათ:„რომ ჩვენ არ ვართ მზად დიალოგისათვის, ჩვენ არ გვყავს თეოლოგები და არ გვაქვს თეოლოგია, რომელიც ჩვენი სარწმუნოების საიმედოდ წარმოდგენას შეძლებენ“. ვისაც ამის სჯერა,  მე ვფიქრობ ის არაწორია, ვინაიდან მართლმადიდებლური თეოლოგია ძალიან ძლიერია და  დაფასებულია, მითუმეტეს ძალიან დიდ პატივისცემას იმსახურებს ზოგადად დასავლეთში. ჩვენ გაგვაჩნია ჭეშმარიტი რწმენა და შეგვწევს უნარი ჩვენი ჭეშმარიტი სარწმუნოება ვიქადაგოთ. ხოლო ამ დრომდე ისინი ვისაც თქვენ დიალოგში მონაწილეობის გამო ბრალს სდებთ, რომ ისინი თითქოსდა მართლმადიდებლურ რწმენაში არ არიან ერთგულნი. ის საყვედურები რაც თქვენგან ჩვენ დიალოგში მონაწილეობის გამო არის მომართული, ეს არის სრულიად მიუღებელი, ვინაიდან მართლმადიდებლობას არ უნდა ეშინოდეს დიალოგის. ეს არის ის რასაც მე ამ ადამიანებს ვეტყოდი. როდესაც ისინი კრიტიკას ჩვენს ერთგულებაზე მართლმადიდებლური სარწმუნოებისადმი დაკავშირებით წარმოგვიდგენენ, მე ამას მივესალმები.  მაგრამ როდესაც ისინი ჩვენ მხოლოდ იმის გამო გვაკრიტიკებენ რომ დიალოგს წარვმართავთ სხვა ადამიანებთან, ამაში მე მათ არ შემიძლია ავყვე და  დავეთანხმო. ჩვენ არ შეგვიძლია დიალოგი შევაჩეროთ. ჩვენ ვართ ღმერთის წინაშე პასუხისმგებლები.  ეს არის ტრაგიკული, როდესაც მარტივად ვართ საკუთარ თავით კმაყოფილები   და ეკლესიის ერთიანობისათვის  არ ვიღწვით.

გარკვეულ დონეზე შეიმჩნევა უიმედობა კრების წინა შეხვედრასთან დაკავშირებით შამბეზიში [5].  ეს შეეხება მართლმადიდებელი ეპისკოპოსების კონფერენციაზე მართლმადიდებელი ეკლესიის დიასპორის საკითხს. მართლმადიდებელიი საზოგადოების ზოგიერთ ნაწილში იგრძნობა კონსტანტინოპოლის ეკლესიის დომინაციის შესაძლო ტენდენცია. როგორ ხედავთ თქვენ ამ პროცესში დიასპორის რეგლამენტაციას? 

მიტროპოლიტი იოანე: მე ვფიქრობ, რომ ამის არანაირი ნიშანი არ არსებობს, ის რომ კონსტანტინოპოლის ეკლესიამ სხვა ეკლესიების  რაიმეს მხრივ იძულება შეძლოს ან სურდეს. ყველა ჩვენი გადაწყვეტილებები ასევე სხვა ეკლესიების თანხმობით მიიღება. კონსტანტინოპოლის პატრიარქს ისე  არასოდეს არაფერი გადაუწყვიტავს, ის რაც მთელ მსოფლიო მართლმადიდებელ ეკლესიას შეეხება, არ მიეღო რჩევა სხვა საპატრიარქოებისაგან. ეს შიში ამ შემთვევაში სრულიად უსაფუძვლოა. სხვა მხრივ   უნდა ვაღიაროთ, რომ ჩვენ ყველა მართლმადიდებელი ეკლესია როდესმე უნდა გავერთიანდეთ და არ წარმოვჩინდეთ მსოფლიოში როგორც  ეკლესიების „კონფედერაცია“.

მე ვიტანჯები ყოველთვის, როდესაც ჩვენ განგვიხილავენ  როგორც „ეკლესიებად“ და არა „ეკლესიად“. განსაკუთრებით ეს ხდება კათოლიკეების  მხრიდან, ასევე სხვა ქრისტიანებშიც არსებობს ეს არცთუ უსაფუძვლო შეხედულება.

და ჩვენ ვაძლევთ ამის საფუძველს, ვინაიდან ამდენი ხნის განმავლობაში ერთიანი კრების მოწვევა ვერ შევძელით. როგორ შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ერთნი ვართ, იმ მდგომარეობის მიხედვით როცა ერთი კრების ორგანიზება ვერ შევძელით? მე ვშიშობ, რომ ბევრ მართლმადიდებელ ეკლესიას ამ მდგომარეობაში დარჩენა სურს.  თითოეული როგორც სეპარატიული ეკლესია, რომელიც სხვა ეკლესიებისაგან სრულად იქნება დამოუკიდებელი და მათთან არაფერი  ექნება საერთო. ეს არის მცდარი ეკლესიოლოგია.  ეს ძალიან ცუდია და დიდად ვნებს მართლმადიდებელ ეკლესიას. რათა ერთ ეკლესიად გამოვლინდეთ, გვჭირდება ვინმე ვინც მართლმადიდებელ ეკლესიებს კოორდინირებას გაუწევს. თუკი ჩვენს  არ გვსურს რომ კონსტანტინოპოლი იყოს ჩვენი კოორდინატორი, მაშინ შეუძლია ეს პასუხისმგებლობა სხვამ აიღოს. მაგრამ ჩვენმა ტრადიციამ, ჩვენმა კანონიკურმა სტრუქტურამ კონსტანტინოპოლს გვიწილადა ეს ხვედრი.  ეს  არის ის რასაც კონსტანტინოპოლი მრავალი წელია საქმიანობს: ის ეწევა კოორდინირებას მართლმადიდებელ ეკლესიაში ისე როგორც ერთ ეკლესიში და არა როგორც ბევრ სხვადასხვა მართლმადიდებელ ეკლესიებში.  ვფიქრობ ჩვენ ამისათვის მადლობელი უნდა ვიყოთ და ამის გამო არ უნდა დავიჩივლოთ.

ექსტერემისტული მსოფლმხედველობა დღეს უმეტესად ინტერნეტშია წარმოდგენილი, რომელიც ჩვენი საუკუნის მთავარი თემა გახდა მედიაში. ადამიანებს, რომელთაც არ აქვთ იმის შესაძლებლობა რათა მოახდინონ პუბლიცირება, შეუძლიათ ინტერნეტში საკუთარი აზრი თავისუფლად და ღიად გამოხატონ ამა თუ იმ საკითხზე… 

მიტროპოლიტი იოანე: დიახ, ეს სიმართლეა ინტერნეტთან დაკავშირებით. ყველას შეუძლია ყველაფერზე ისაუბროს, მაგრამ ძნელია, როცა მათი მცდარი თვალსაზრისების  კორექტირება არ შეგიძლია.  მე ვიმედოვნებ, ამ ინტერვიუსაც შეუძლია გარკვეულწილად დაეხმაროს, ზოგიერთი მცდარი თვალსაზრისი რათა სისწორისაკენ გადაიხაროს. ეს არის სულ, რისი გაკეთებაც ჩვენ შეგვიძლია.

მეუფეო, თქვენ სერბეთის მართლმადიდებელ ეკლესიაში და ზოგადად სერბეთში ძალიან ცნობილი და პატივცემული ბრძანდებით. თქვენ ასევე ბრძანდებით ბელგრადის მართლმადიდებლური თეოლოგიური ფაკუტეტის საპატიო დოქტორი. როგორ აღწერდით სერბეთთან თქვენს ურთიერთობა?

მიტროპოლიტი იოანე: ჩემი ურთიერთობა სერბეთის მართლმადიდებელ ეკლესიასთან  ძალიან ახლო და  თბილია. ის განვითარდა ასევე პიროვნული ურთიერთობების დონეზე და განსაკუთრებით კი სერბ მართლმადიდებელ თეოლოგებთან კონტაქტში. მე ვამჩნევ, რომ რასაც  ვწერ და ვაქვეყნებ ინგისურად, შემდგომში სწრაფადვე ითარგმნება და გამოიცემა სერბულად, მანამ სანამ ბერძნულად გამოჩნდება. ეს ხელს უწყობს იმას რომ მუდმივ თეოლოგიურ კონტექსტში ვიყო სერბეთის ეკლესიასთან. ჩემი სერბეთში მოგზაურობის  დროს მიღებული შთაბეჭდილებებიდან  მჯერა, რომ სერბეთის მართლმადიდებლურ თეოლოგიას წამყვანი ადგილი უკავია  მსოფლიოს მასშტაბით მართლმადიდებლურ თეოლოგიაში. თქვენ გყავთ ძალიან კარგი თეოლოგები და მიდიხართ სწორი მიმართულებით. მე ბევრი ახალგაზრდა თეოლოგი  შევნიშნე სერბეთში და მათ შესახებ ჩემი აზრი პოზიტიურია, რომელთაც მე პირადად ვიცნობ.  ერთერთ ასეთ გასაოცარ ახალგაზრდა თეოლოგს  გუშინ პირდაპირ მიუნსტერის უნივერსიტეტში შევხვდი. სერბეთის მართლმადიდებლური თეოლოგია განთავისუფლდა ძალიან დიდი რაოდენობით სქოლასტიკური გავლენისაგან, რაც მე ბერძნულ, რუმინულ და სხვა თეოლოგიაზე არ შემიძლია  ვთქვა.  კვლავაც არსებობს ძლიერი დასავლური გავლენები და სამწუხაროდ ჩვენ ჩვენი გზა როგორც მართლმადიდებლური თეოლოგიის არ გვიპოვნია. მე ვიმედოვნებ და მაქვს მოლოდინები, რომ სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესია  მართლმადიდებლური თეოლოგიის განვითარების კუთხით ერთერთ წამყვან პოზიციაზე იდგება თანამედროვე მსოფლიოში.

 

ინტერვიუ ჩაწერილია „SOK AKTUELL“-ის რედაქტორის ტიჰომორ პოპოვიჩის მიერ. 3 ივლისი 2010 წელი. გერმანიის  მიუნსტერის უნივერსიტეტის მიერ  მიტროპოლიტ იოანე ზიზიულასისათვის  საპატიო დოქტორის ხარისხის მინიჭება

 

[1] მიუნსტერის უნივერსიტეტში 1979 წელს დაარსდა მართლმადიდებლური თეოლოგიის კათედრა, 1999 წლამდე კათდრას ხელმძღვანელობდა ცნობილი მართლმადიდებელი თეოლოგი ანასტასიოს კალისი. მართლმადიდებლური თეოლოგიის კათედრასთან  არსებობს გამომცემლობა, სადაც რამდენიმე ათეული წიგნი  და კვლევა არის მართლმადიდებლურ თეოლოგიის თემატიკაზე გამოცემული.

[2] 1982 წლის მიუნხენში შედგა ერთობლივი დოკუმენტი „ევქარისტიისა და ეკლესიის საიდუმლოება“ დოკუმენტს ხელს აწერს საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია, წარმომადგენლები მთავარეპისკოპოსი დავით ჭკადუა და ეპისკოპოსი ანანია ჯაფარიძე.

[3] 1986-87 წლებში შედგა რამდენიმე შეხვედრა ქ.ბარში. შედგა საერთო დოკუმენტი თემაზე „ რწმენა, საიდუმლოება და ეკლესიის ერთიანობა“. სმე-ის წარმომადგენლების ხელმოწერა არ  ფიქსირდება.

[4] 2007 წლის რავენაში შემდგარ შეხვედრაზე შედგა დოკუმენტი შემდეგი თემით და სახელწოდებით: „ეკლესიის საიდუმლოებრივი ბუნების ეკლესიოლოგიური და კანონიკური  შედეგები – საეკლესიო ერთობა, კრებითობა და ავტორიტეტი. დოკუმენტს ხელს აწერს სმე, წარმომადგენლები მიტროპოლიტი თეოდორე ჭუაძე და პროტოპრესვიტერი გიორგი ზვიადაძე.

[5] ეს შეხვედრა 2016 წლის იანვარში შედგა, აგრეთვე წარმოდგენილი იყო საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია კათოლიკოს პატრიარქი ილია II-ის ხელმძღვანელობით.

 

გერმანულიდან  თარგმნა და შენიშვნები დაურთო გერმანიის აიხშტეტის უნივერსიტეტის თეოლოგიური ფაკულტეტის სტუდენტმა შოთა კინწურაშვილმა.

31.05.2016.

წყარო: https://dijaspora.wordpress.com/

ქართული წყარო